Capoeira – “vũ điệu tử thần” tôi luyện sự khéo léo cho cầu thủ Brazil

Khi một cầu thủ Brazil lắc hông, chuyển trọng tâm và vượt qua đối thủ bằng những động tác mượt mà như múa, họ đang mang trong mình di sản của Capoeira – môn võ ra đời từ thân phận nô lệ cách đây hàng trăm năm.

Capoeira xuất hiện trong các cộng đồng nô lệ gốc Angola và Tây Phi tại Brazil khoảng thế kỷ 16 đến 19. Bị cấm luyện tập võ thuật và quân sự, những người nô lệ đã ngụy trang kỹ năng chiến đấu thành âm nhạc, nhảy múa và trò chơi đối kháng. Theo thời gian, thứ tưởng như vũ điệu ấy lại trở thành một hệ thống võ thuật hoàn chỉnh với những cú đá, né người, xoay sở và phản công đầy biến hóa.

Điểm cốt lõi của Capoeira nằm ở “ginga” – nhịp chuyển động liên tục, mềm mại và khó đoán. Người tập gần như không bao giờ đứng yên. Họ chuyển trọng lượng qua lại giữa hai chân, xoay hông, đổi góc liên tục để đánh lừa đối phương. Các bậc thầy trong giới thường nói: mất ginga là mất linh hồn của Capoeira.

Điều thú vị là ginga ngày nay đã vượt ra khỏi sàn đấu võ, trở thành một khái niệm văn hóa gắn liền với bóng đá Brazil. Gilberto Freyre, nhà xã hội học tiên phong nghiên cứu bản sắc bóng đá nước này, từng chỉ ra rằng phong cách chơi của cầu thủ Brazil chịu ảnh hưởng sâu đậm từ văn hóa Afro-Brazil, với Capoeira là tinh túy nhất. Theo Freyre, điều tạo nên sự khác biệt không phải chiến thuật hay thể lực, mà là khả năng dùng cơ thể như một công cụ biểu đạt.

Khi người Brazil nói một cầu thủ có “ginga”, họ không ám chỉ người đó biết Capoeira. Họ đang khen khả năng lắc hông, đổi nhịp độ, chuyển trọng tâm và đánh lừa đối phương bằng chính chuyển động cơ thể. Thứ mà thế giới đã thấy ở Garrincha, Ronaldinho, Neymar cho đến Vinicius Junior.

Nhiều CLB Brazil đã nhận ra giá trị thực tiễn của Capoeira và đưa nó vào công tác đào tạo trẻ. Santos và Bahia là hai cái tên tiêu biểu, áp dụng cho lứa U8 đến U13. Arivan Gomes, điều phối viên hiệu suất và sức khỏe của Bahia, nhấn mạnh rằng CLB không xem Capoeira như hoạt động biểu diễn, mà là công cụ phát triển năng lực vận động. Mục tiêu là rèn cho cầu thủ trẻ nhận thức cơ thể, khả năng phối hợp, thăng bằng động và sự linh hoạt của hông – tất cả đều hữu ích trong các tình huống tốc độ cao trên sân.

Mestre Minhoca, người phụ trách chương trình Capoeira của Bahia, chỉ ra điểm tương đồng đáng ngạc nhiên giữa hai bộ môn: cả Capoeira lẫn bóng đá đều đòi hỏi thay đổi trọng tâm liên tục, kiểm soát cơ thể trên một chân và phản ứng nhanh với chuyển động của đối thủ.

Ý tưởng này thậm chí còn vượt ra ngoài biên giới Brazil. Huyền thoại Zico từng mời giáo viên Capoeira tham gia hỗ trợ tập luyện khi ông dẫn dắt đội tuyển Nhật Bản, với kỳ vọng giúp cầu thủ Nhật phát triển sự mềm mại và ngẫu hứng – hai phẩm chất đặc trưng của bóng đá Brazil.

Về mặt khoa học thể thao, lợi ích của Capoeira khá rõ ràng. Người tập phải duy trì thăng bằng trong các tư thế bất đối xứng, sử dụng đồng thời nhiều nhóm cơ, xử lý chuyển động đa hướng. Tất cả giúp cải thiện proprioception – khả năng cảm nhận vị trí cơ thể – vốn là nền tảng của kỹ năng rê bóng, đổi hướng và né tránh trong bóng đá hiện đại.

Nhà sử học Matthias Rohrig Assuncao, tác giả cuốn “Capoeira: The History of an Afro-Brazilian Martial Art”, từng nhận định rằng Capoeira không đơn thuần là một môn võ, mà là một cách sử dụng cơ thể mang đậm bản sắc Brazil. Điều này có lẽ giải thích tại sao nhiều người xem Ronaldinho thi đấu lại có cảm giác anh đang nhảy múa hơn là đá bóng.

Đằng sau những pha xử lý đầy chất nghệ thuật của cầu thủ Brazil không chỉ là tài năng bẩm sinh. Đó là sự kết tinh của lịch sử, văn hóa và một phương pháp vận động cơ thể đã được tôi luyện qua hàng thế hệ.

—

Doc them: Fabrizio Romano confirms Arsenal “pushing” to complete wonderkid signing